Yüz yıldır aynı kelimeleri tekrar eden bir dilin içinde yaşıyoruz; bu dil, öfkeyle kabarıyor ama eylemle derinleşmiyor, sloganlarla yükseliyor ama sorumlulukla kök salmıyor. Meydanlar doluyor, sesler yükseliyor, cümleler sertleşiyor; fakat bütün bu gürültünün ardından geriye kalan şey, çoğu zaman ağır bir sessizlik oluyor. Çünkü mesele sesin yüksekliği değil, sözün ağırlığıdır. Ve biz, uzun zamandır ağırlığını kaybetmiş sözlerin içinde birbirimizi avutuyoruz. Kendimize karşı dürüst olmanın vakti geldi: Biz ne yaptık? Bu soruyu gerçekten sormadan, hiçbir şey değişmeyecek. Çünkü bu çağın en büyük yanılsaması, konuşmanın eylem yerine geçebileceği düşüncesidir. Oysa konuşmak, eğer bir bedel doğurmuyorsa, sadece bir rahatlama aracıdır; vicdanı geçici olarak sakinleştirir ama gerçeği dönüştürmez.
İnsan, sorumluluktan kaçmak istediğinde onu kendisinin dışına taşır. Bazen şartlara, bazen yöneticilere, bazen “zamanı gelince olur” diyerek geleceğe… Böylece kendi payını küçültür, hatta yok sayar. Bu, modern insanın en yaygın kaçış biçimidir: Sorumluluğu dağıtmak. Oysa dağıtılan her sorumluluk, aslında ortadan kaldırılmış bir etkidir. Bir şey herkesin sorumluluğu hâline geldiğinde, kimsenin sorumluluğu olmaz. İşte bu yüzden, yıllardır süren hayal kırıklıklarının arkasında sadece dış faktörler değil, içsel bir dağınıklık da vardır. Bu dağınıklık, bir toplumu zayıflatan en görünmez kuvvettir. Çünkü dağınık bir bilinç, kararlı bir hareket üretemez. Kararsızlık ise zamanla alışkanlığa dönüşür; insan, yapmamayı normalleştirir.
İnanç ile eylem arasındaki mesafe açıldıkça, insan kendi içinde bölünür. Söylediğiyle yaşadığı arasındaki fark büyüdükçe, cümleler anlamını kaybeder. Bir toplum, sürekli adaletten söz edip adalet için hiçbir risk almıyorsa, orada bir sorun vardır. Bu sorun, bilgi eksikliği değildir; irade eksikliğidir. Çünkü doğruyu bilmek başka, doğruyu taşımak başkadır. Doğruyu taşımak, bedel ister. Bedel ödemeye hazır olmayan bir bilinç, eninde sonunda kendi sözlerine yabancılaşır. Bu yabancılaşma, insanın en tehlikeli hâlidir. Çünkü artık yanlış yaptığını bile fark etmez; yaptığıyla söylediği arasındaki çelişkiyi doğal kabul eder. İşte bu noktada duyarsızlık başlar. Duyarsızlık, bir anda ortaya çıkmaz; küçük tavizlerin birikimiyle büyür. İlk başta rahatsız eden şeyler zamanla sıradanlaşır, sıradanlaşan her şey de sorgulanmaz hâle gelir.
Korku, bu sürecin en etkili düzenleyicisidir. Korku, yalnızca fiziksel bir tehdit karşısında hissedilen bir duygu değildir; aynı zamanda hayatın yönünü belirleyen bir iç mekanizmadır. İnsan, kaybetmekten korktuğu şeyler kadar susar. Konforunu kaybetmekten korkan susar, düzenini kaybetmekten korkan susar, yalnız kalmaktan korkan susar. Ve bu susuş, zamanla bir karaktere dönüşür. İnsan, susmayı bir tercih olmaktan çıkarıp bir zorunluluk gibi yaşamaya başlar. Oysa bu zorunluluk çoğu zaman gerçek değildir; sadece alışılmış bir korkunun sonucudur. İnsan kendine şu soruyu sormadıkça bu döngü kırılmaz: Ben gerçekten neyi kaybetmekten korkuyorum? Ve bu korku, hakikatten daha mı değerli?
İşte tam burada, insanın kendisiyle yüzleşmesi gerekir. Çünkü dışarıdaki hiçbir değişim, içerideki bu yüzleşme olmadan kalıcı değildir. İnsan, kendi içindeki çelişkiyi görmeden, dışarıdaki adaletsizliği doğru okuyamaz. Bu yüzden mesele sadece dünyayı anlamak değil, kendini anlamaktır. Kendini anlamayan bir insan, tepkilerini de doğru konumlandıramaz. Tepki verir ama yön veremez. Yön veremeyen tepki ise bir süre sonra tükenir. Bu tükenmişlik, günümüz insanının en belirgin hâlidir: Yorulmuş ama değişmemiş, konuşmuş ama ilerlememiş, öfkelenmiş ama dönüştürmemiş bir bilinç.
Bu noktada en zor soru ortaya çıkar: Ben ne yapabilirim? Bu soru, samimi sorulduğunda dönüştürücüdür; ama çoğu zaman bir bahaneye dönüşür. İnsan bu soruyu, yapamayacağını kanıtlamak için sorar. Oysa doğru soru şudur: Ben neyi göze alabilirim? Çünkü mesele imkân değil, iradedir. Her insanın imkânı farklı olabilir, ama iradesi kendine aittir. İrade, insanın en büyük sermayesidir. Bu sermaye kullanılmadığında, insan kendini güçsüz zanneder. Oysa çoğu zaman sorun güçsüzlük değil, iradesizliktir. İrade devreye girdiğinde, küçük adımlar bile büyük sonuçlar doğurabilir. Çünkü tarih, büyük kalabalıkların değil, kararlı azınlıkların hareketiyle şekillenir.
Ancak burada önemli bir denge vardır: Eylem, sadece dışsal bir hareket değildir; aynı zamanda içsel bir tutarlılıktır. İnsan, savunduğu değerleri kendi hayatında taşımıyorsa, söylediği sözlerin etkisi sınırlı kalır. Bu yüzden gerçek mücadele, önce insanın kendi içinde başlar. Kendi hayatında adaleti kuramayan biri, dünyada adalet talep ettiğinde inandırıcılığını kaybeder. Bu, sert ama gerekli bir gerçektir. Çünkü tutarlılık, güvenin temelidir. Güven olmadan ise hiçbir toplumsal hareket kalıcı olamaz.
Toplumların en büyük yanılgılarından biri, değişimi sadece büyük olaylarda aramaktır. Oysa değişim, gündelik hayatın içinde başlar. İnsanların küçük tercihleri, büyük sonuçlar doğurur. Hangi sözün yanında durduğun, hangi davranışı normalleştirdiğin, hangi haksızlığa sessiz kaldığın… Bunların hepsi birer eylemdir. Ve bu eylemler biriktiğinde, bir kültür oluşur. Kültür ise, bir toplumun kaderini belirler. Eğer bir toplumda sessizlik yaygınsa, o toplumda adalet zayıf olur. Eğer bir toplumda sorumluluk duygusu güçlüyse, o toplum dirençli olur. Bu yüzden mesele sadece bireysel değil, aynı zamanda kolektiftir. Ama kolektif olan her şey, bireysel olanın toplamıdır.
Burada bir kırılma noktası vardır: İnsan ya konforunu korumayı seçecek ya da hakikatin yükünü taşımayı. İkisi aynı anda mümkün değildir. Konfor, insanı korur ama büyütmez. Hakikat ise insanı zorlar ama olgunlaştırır. Bu yüzden her insan, hayatının bir noktasında bu tercihi yapmak zorundadır. Bu tercih yapılmadıkça, hayat sürer ama anlam derinleşmez. Anlam derinleşmediğinde ise insan, yaptığı şeylerin nedenini kaybeder. Nedenini kaybeden bir hayat, yönünü de kaybeder.
Sonuç olarak, bu çağın en büyük ihtiyacı daha fazla söz değil, daha fazla sorumluluktur. Daha fazla öfke değil, daha fazla tutarlılıktır. Daha fazla kalabalık değil, daha fazla bilinçtir. Çünkü bilinç olmadan kalabalıklar sadece dağılır. Sorumluluk olmadan bilinç, bir yük hâline gelir. Tutarlılık olmadan ise hiçbir değer ayakta kalmaz.
Artık şu sorudan kaçmak mümkün değil: Biz gerçekten ne yapmak istiyoruz? Eğer cevabımız sadece konuşmaksa, sonuç da konuşmak olacaktır. Ama eğer cevabımız değişmekse, o zaman her şey değişmeye başlayacaktır. Çünkü değişim, büyük bir olayla değil, küçük bir kararla başlar. İnsan kendine karşı dürüst olduğunda, ilk adımı atar. Ve o adım, düşündüğünden daha büyüktür.
Çünkü mesele hangi adımla başladığın değil, gerçekten başlayıp başlamadığındır.
Erol Kekeç/13.03.2026/Sancaktepe/İST
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder